پرتال تعاون

وسواس در خانم ها • پرتال تعاون

امام حسین (ع) : بخشنده ترین مردم کسی است که در هنگام قدرت می بخشد.
جمعه ۳ آذر ۱۳۹۶

وسواس در خانم ها

دسته بندی : خدمات رفاهی تاریخ : سه شنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۶

یاسمن عسگری؛ روانشناس بالینی

 

وسواس یک ایده، تصور، احساس یا حرکت مکرر و مضر هست که با نوعی احساس اجبار و ناچاری ذهن و علاقه به مقاومت در برابر آن همراه هست زیاد متوجه بیگانه بودن حادثه نسبت به شخصیت خود بوده و از غیر عادی بودن رفتار خودآگاهی دارد.

وسواس تعادل روانی و رفتاری را از زیاد سلب کـــرده و او را در سازگاری با محیط دچار اشکال می‌سازد وسواس در بین بیماری‌های روانی از شناخته‌انجام گرفته‌ترین اختلالات هست که زیاد رایج می‌باانجام گرفت ولی متاسفانه اکثر آقام از آن هشدارات زیادی ندارند و به محض شنیدن وسواس بی‌اختیار به یاد کسانی می‌افتند که زیاد از اندازه شستشو می‌کنند در حالی که وسواس بیماری هست که انواع مختلف داشته و ریشه اصلی آن اضطراب هست و می‌تواند منجر به کاهش عمر افراد می‌شود.

در ایران ۳-۲ درصد از افراد از این اختلال رنج می‌برند و شیوع آن از ۲۰ سالگی به بعد می‌باانجام گرفت و پایه‌ریزی آن همگام با بلوغ می‌باانجام گرفت.

به اعتقاد روانکاوان وسواس نوعی غریزه ناخودآگاه هست و در آن فکر و میل و عقیده خاص اغلب اشتباه هست و چنان اراده فرد را سلب می‌کند که بیمار برخلاف میل و خوهسته خودرفتاری انجام می‌دهد که از بیهودگی کار خود آگاهی دارد ولی نمی‌تواند از آن رهایی یابد.

مقایسه وسواس در خانم‌ها و جناب آقاان

مطالعات شده نشان می‌دهد با وجود اینکه اختلالات روانی در خانوم و آقا مساوی هست اما وسواس در بین خانم‌ها شیوع افزایشی دارد به خصوص وسواس شستشو که از نوع وسواس عملی می‌باانجام گرفت در بین خانم‌ها شیوع افزایشی دارد (۷۰ درصد).

شستشوی زیاد از حد، دقت بیمارگونه به مسایل ریز و چک کـــردن مرتب کارها اتفاقاتی هست که از فرد معمولی و عادی کسی را می‌سازد که دچار بیماری عذاب‌آور وسواس می‌باانجام گرفت.

وسواس و صدماتی که بر روح و روان خانم‌ها می‌خانومد

یک خانم به عنوان همسر و مادر در خانومدگی خانوادگی در کانون خانواده می‌تواند تاثیرگذاری زیادی داشته باانجام گرفت و در این خصوص وسواس می‌تواند باعث پیامدهایی در خانومدگی خانوادگی او شود و بر روی همسر و فرخانومدان و خانومدگی خصوصی و خانوادگی و اجتماعی و فردا آنان موثر باانجام گرفت.

وسواس در خانومدگی مشترک ممکن هست به صورت وسواس فکری و خیانت وجود داشته باانجام گرفت و فرد مدام این احساس را داشته باانجام گرفت که همسرش به او خیانت می‌کند و همین شکل می‌تواند یکی از دلایل از هم پاشیدگی کانون خانواده شود.

وسواس می‌تواند به صورت احساس تحقیر و گناه در کارها و اعمال خطا و اشتباهاتی که در خانومدگی رخ داده بروز کند که در این حالت فرد هر اشتباهی از جانب هر یک از اعضا هم که باانجام گرفت خود را مقصر می‌داند گناه را به گردن خود می‌اندازد.

مادران و خانم‌های وسواسی حساس و کمال جو هستند و به صورت ناخودآگاه زمینه را برای وسواسی انجام گرفتن فرخانومدشان آماده می‌کنند.

در حقیقت این بانوان زیاد ضابطه‌مندند و همه چیز را دقیق و تکمیل و مطلوب می‌خواهند بههمین جهت انعطاف کاهشی در خانومدگی و تربیت فرخانومدان دارند و همین نحوه تربیت خشک و مقرراتی در پیدایش بیماری وسواس در فرخانومدانشان زیاد موثر می‌باانجام گرفت.

مادرانی که زیاد از حد سرخانومش، تنبیه و تحقیر می‌کنند می‌توانند وسواس در کودکانشان را در فردا زمینه‌سازی نمایند

وسواس بیماری اکتسابی هست

وسواس در حقیقت زیرشاخه‌ای از اختلال اضطراب هست زمانی که فرد با اضطراب درگیر می‌شود. اضطراب درگیر می‌شود اضطراب او را به سمت وسواس سوق می‌دهد.

درخصوص عوامل ایجاد کننده وسواس نقش ژنتیک وارثی بودن آن زیاد پررنگ می‌باانجام گرفت و عوامل دیگر از قبیل عوامل تربیتی، رفتاری و اجتماعی، تحقیر کودک، عدم امنیت در دوران کودکی، دشوارگیری زیاد از حد والدین در تربیت فرخانومدان، ایرادگیری و ملامت کودک نیز می‌توانند زمینه را برای ایجاد بیماری وسواس مهیا کنند.

در این خصوص باید گفت اگر شما سال‌ها در کنار فردی خانومدگی کنید که وسواس داشته باانجام گرفت احتمال اینکه از راه یادگیری فرد شروع به رفتار وسواس‌گونه و عجیب بکند خیلی زیاد هست.

به عنوان مثال افراد نظامی عادت کـــرده‌اند. سر تایم بیدار شود صبحانه بخورند و به کارهای روزمره‌شان برسند در حقیقت فرخانومدان این افراد دقیقاً شبیه خودشان رفتار می‌کنند و الگوبرداری در وسواس به همین شکل هست و این ویژگی باعث انجام گرفته انعطاف‌ این افراد در مقابل همه چیز کم و کاهش شود و در نهایت کودکان در محیط خانواده خود این ویژگی را کسب کـــرده و به این شکل وسواس از سمت خانواده به کودک منتقل خواهد انجام گرفت.

آیا همه افرادی که به نظم و ترتیب اهمیت می‌دهند وسواس دارند؟

میان نظم و وسواس باید تفکیک قایل شویم. دین اسلام به نظافت و نظم تأکید زیادی کـــرده و در حقیقت نظافت و نظم نشانه سلامت روان هست ولی اگر در عملکـــرد شغلی و اجتماعی فرد اختلال ایجاد کند بیماری محسوب می‌شود.

جهت تمیز دادن نظم و ترتیب و وسواس باید به این مسئله توجه داشت که در فرد وسواسی دقت به نظم و ترتیب و مسائلی از این دست زیاد زیاد هست و این مورد زیاد تکرار می شود و در این موقع هست که نظم و ترتیب جای خودش را به اختلال می‌دهد.

تایمی نظم و ترتیب و رفتاری از این دست از حالت عادی خارج شود و شکل بالینی به خود بگیرد باعث ایجاد مشکلات زیادی می‌شود در حقیقت همه ما به نوعی اختلال روانی را در خانومدگی خود تجربه می‌کنیم ولی زمانی این اختلالات به بیماری تبدیل می‌شود که انجام گرفتت و مدت آن فکر یا رفتار وسواس گونه زیاد از حد نرمال می‌شود و مدام تکرار می‌شود.

به عنوان مثال ممکن هست فردی یک روز به دلیل اضطراب و هسترس دائما به این فکر بکند که شیر گاز منزل را بسته یا خیر؟ و پایان روز ذهنش درگیر این موضوع باانجام گرفت ولی تایمی آن روز پایان می‌شود و هسترس وی کم می‌شود دیگر چنین مشکلی پیش نمی‌آید که در این صورت نمی‌توان به آن بیماری گفت.

دسته‌بندی وسواس

اختلال وسواس را می‌توان به دو دسته عملی و فکری تقسیم‌بندی نمود.

وسواس عملی

وسواس عملی افزایش به رفتار فرد برمی‌گردد و قابل مشاهده هست به عنوان مثال روزی تعداد بار فرد حمام دو ساعته می‌رود و یا دستشویی رفتنش یک ساعت طول می‌کانجام گرفت و یا در رفت و آمد سعی می کند که دستش به جایی نخورد. این افراد احساس می‌کنند مدام در معرض آلودگی زیستی و محیطی هستند و با شستشو نمی‌توانند از آن دور شوند و در این خصوص زیادی از افراد با این افکار آنقدر بدنشان را شستشو می‌دهند که بیماری‌های پوستی یکی بعد از دیگری شروع به پدیدار انجام گرفتن می‌کند وسواس عملی ممکن هست با زمینه افکار وسواسی توام باانجام گرفت ولی گاهی ذهنیت فکری وجود ندارد و فرد به طور تکرار شونده و بدون فکر عملی انجام می‌دهد.

وسواس فکری

در وسواس فکری فرد افزایش دارای مشغله‌های طاقت‌فرسای فکری هست و با سیل عظیمی از مشغله‌های فکری مواجه هست که خودش می‌داند اشتباه هست و نباید به آن توجه کند ولی باز نمی‌تواند بر آن فائق شود در حقیقت موضوع مورد نظر پایان فکر طرف را درگیر خودش می‌کند. به عنوان مثال تایمی از خانه بیرون می‌آید مدام به این فکر می‌کند که شعله گاز را خاموش کـــردم در حیاط را بستم، شیر آب را بستم و این دست باانجام گرفت آنقدر شخص را فرسوده کـــرده و آزارش می‌دهد که کنار آمدن با آن دشوار می‌شود.

در وسواس فکری برخلاف وسواس عملی که قابل مشاهده هست با بیان فرد فرد مبتلا تشخیص داده می‌شود. 

انواع شایع وسواس فکری

شستشوی مکرر

شایع‌ترین نوع وسواس فکری می‌باانجام گرفت و در حقیقت آقام عادی فقط این مشکل را وسواس می‌دانند و غالبا در خانم‌ها شیوع افزایشی دارد به عنوان نمونه یکی از بیماران بستری در این زمینه تایمی دندان‌هایش زرد انجام گرفته بود و با جوهر نمک، آن را تمیز کـــرده بود و متعاقب آن کل مینای دندان بیمار از بین رفته بود؟!

در این خصوص وسواس شستشو را باید با نظافت و تمیزی جدا نمود. برخی از افراد ذاتاً افراد تمیز و منضبطی هستند که این مشکل محسوب نمی‌شود اما فردی که وسواس شستشو دارد عملکـــردش در خانومدگی خصوصی و اجتماعی دچار اختلال انجام گرفت به شکلی که دیگران نسبتا به کارهای او اعتراض می‌کنند به عنوان مثال فرد خود را موظف می‌داند حتما ۱۰ بار لباسی را بشوید یا تعدادین ساعت زیر دوش حمام بماند تا تکمیلا تمیز شود (غالباً افرادی که وسواس شستشو دارند عددی را برای تکرار عملشان در ذهن خود دارند). 

اعتقادات

با توجه به اینکه افکار وسواسی در افراد وابسته به فرهنگ جامعه نیز می‌باانجام گرفت در نتیجه در فرهنگ ما افکار وسواسی مذهبی شایع می‌باانجام گرفت.

و مسائلی از قبیل خانومدگی و مرگ، خیر و شر، وجود خدا و… دائماً ذهن فرد وسواسی را به خود مشغول می‌کند.

اندیشه درباره بدن

از این نوع وسواس فکری بخش زیادی از مشغله‌های ذهنی و فکری بیمار متوجه بدن خودش هست و دائما به پزشک مراجعه می‌کند (به عنوان مثال ماهی ۱۸۰) و دنبال این هست که یک داروی جدید برای برطرف انجام گرفتن مشکلات بدن‌اش از پزشک دریافت کند.

رفتار حال و گذشته

بیمار مبتلا دائما به این مسائل فکر می‌کند که دلیل در گذشته چنین و چنان کـــرده؟ تصمیماتی که می‌گیرد درست هست یا اشتباه؟

آیا حق داشته چنین کاری را انجام دهد یا نه؟ آیا در مورد موضوع مورد نظر درست فکر می‌کـــرده یا نه؟ و در نهایت کل خانومدگی او تحت تاثیر این افکار می‌باانجام گرفت؟

فکر افراطی

در این نوع از وسواس فکری بیمار مدام به این فکر می‌کند که اندیشه خانومدگی‌اش را تحت تسلط دارد به عنوان مثال فکر می‌کند اگر فلان دارو را مصرف کند تا آخر عمر بیمار نمی‌شود و در صورتی که این دارو هیچ نتیجه‌ای بر جسم و ذهن او ندارد یا افراد افراطی آسیب به دیگران به عنوان مثال فرد چاقو دردست می‌گیرد و در ذهنش این فکر به وجود می‌آید که اگر چاقو به شکم فرخانومدش برخورد کند چه خواهد انجام گرفت به صورت حتم این کار را نمی‌کند ولی فکرش او را آزار می‌دهد.

افکار وسواسی خرافه

افکاری بی‌پایه و اساس می‌باانجام گرفت که به هیچ وجه سندیت ندارد و به این صورت که اگر مثلا ۳ قدم جلو یا عقب نگذارم اتفاق ناگواری ممکن هست برای خانواده‌ام بیافتد یا چون فلان لباس را به تنم داشتم تصادف رخ داده و اگر باز هم این لباس را بپوشم تصادف دیگری اتفاق خواهد افتاد.

افکار وسواس جنسی

فرد بیمار در ذهن خود تصور می‌کند که با فردی تماس جنسی برقرار می‌کند.

وسواس قرینگی

فرد اگر به عنوان مثال کتابخانه‌ای داشته باانجام گرفت باید همه کتابها را به طور میلی‌متری کنار هم قرار دهد و ساعتها برای این کار تایم می‌گذارد.

وسواس کنترل کـــردن

در این نوع وسواس بیمار به انجام گرفتت کنترل‌گر هست به عنوان مثال در را قفل می‌کند ولی تعدادین مرتبه آن را کنترل می‌کند تا خیالش آسوده شود.

شآقان

شمارش مقدار زیادی از صندلی، نرده، دکمه و… به خاطر اینکه و با این دلیل که هیچ اشتباهی در آن نبایستی صورت بگیرد.

راه رفتن

گاهی وسواس به صورت راه رفتن اجباری هست به این شکل که فرد از یک طرف به سمت دیگر راه می‌رود و اصرار می‌کند که تعداد قدم‌های معینی راه برود مثلا فاصله بین ۲ نقطه از ۱۰ قدم افزایش شود.

در برخی موارد نیز وسواس فکری خود را به صورت در معرض تماشا گذاردن، دزدی، آتش زدن جایی، بی‌قراری، بیخوابی، بدخوابی، بی‌اشتهایی و… متجلی می‌کند.

درمان وسواس

رفتار درمانی (تکنیک مواجهه و تکنیک حساسیت زدایی)

در حقیقت یکی از راهکارهای درمانی در مواجه با این افراد این هست که فرد را با چیزی که به آن وسواس دارد مواجه نمائیم.

یعنی به تدریج با عامل ترس و اضطراب روبرو شود و این تکرار به مرور از ترس و اضطراب فرد می‌کاهد.

به عنوان مثال کسی که به شستشو وسواس فکری دارد باید کم کم به اینکه همه چیز آلوده نیست و بدون شستشو هم می‌توان خانومدگی کـــرد عادت دهیم یا مثلا یکبار بدون اینکه دستش را بشوید غذا بخورد یا تعداد ساعت اگر دستش را نشوید اتفاقی نمی‌افتد و به این ترتیب فرد آرام آرام به این درمان واکنش داده و با بیماری خود مبارزه می‌کند.

درمان دارویی

درمان دارویی نیز یکی از راهکارهای کنترل بیماری می‌باانجام گرفت که نقش زیاد موثری را در کنترل بیماری دارد و در این میان اگر با رفتار درمانی توام گردد کاهش علائم بیمار زیاد موثر هست.

درمان‌های جدیدی به نام موج سوم روان درمانی وجود دارد که زیاد مفید هستند و در مواقع خیلی انجام گرفتید با صلاحدید پزشک نیاز به شوک درمانی می‌باانجام گرفت.

لازم به ذکر هست هر چه وسواس در سنین پایین رخ دهد پیش آگهی و پاسخ به درمان مشکل‌تر هست و از طرفی با توجه به اینکه فرد مبتلا به وسواس غالبا در خانواده‌های وسواسی رانجام گرفت پیدا می‌کنند و به علت اینکه اینگونه رفتارها با یادگیری زیاد در ارتباط می‌باانجام گرفت از این رو والدین وسواس بایستی خیلی افزایش مراقب ابتلا فرخانومدان خود به وسواس باشند و در نهایت می‌توان گفت در درمان وسواس خانواده فرد مبتلا نقش خیلی حیاتیی دارند .

در نهایت می‌توان چنین جمع‌بندی نمود که وسواس یک بیماری مزاحم، مزمن و طولانی هست که در درمان آن نوع آن و مدت ابتلا اهمیت داد و مدت درمان به طور متوسط موعد ۶-۳ طول می‌کانجام گرفت و در این خصوص نیاز به مشارکت و همراهی بیمار، خانواده، روانپزشک و روان درمانگر دارد.

درمان خوراکی

با توجه به مطالعات و تحقیقات شده مواد غذایی که طبع سرد دارند مثل ماهی، گوشت خروس یا شیر گاو با عسل، خاک‌شیر، روغن زیتون، کاهو، میوه‌های ترش و شیرین، انواع آب میوه به خصوص آب لیمو، جو دوسر در درمان بیماری وسواس پیشنهاد می‌شود و در این خصوص از مصرف مواد غذایی که طبع گرم دارند و غذاهای پر چرب و سرخ‌کـــردنی می‌بایستی پرهیز نمود.

کم خونی و کمبود برخی ویتامین‌ها و املاح نیز از جمله ویتامین B12 و منیزیم در پیدایش بیماری وسواس نقش دارند.

درمان گیاهی

دارچین، گل گاوزبان، عرق کاسنی، بنفشه، گل ختمی و گیاه پنبه نیز در رفع وسواس پیشنهاد می‌شود.

خوددرمانی و توصیه‌های عملی مفید برای مقابله و پیشگیری از وسواس

خوددرمانی و این توصیه‌هایی که اشاره خواهد انجام گرفت اگر به صورت صحیح انجام شود می‌تواند با تغییر در میزان هورمون سروتونین و آندروفین خون که هورمون‌های شادی‌آور، انرژی‌زا و آرامبخش شآقاه می‌شود اعتماد به نفس افراد را افزایش و اضطراب فرد را کاهش دهند.

۱- به خدا توکل کنید و از او هستعانت بجویید تا هر چه زودتر بر این مشکل فایق آیید.

۲- به خودتان تلقین کنید وسواس یک کار شیطانی هست و باید هر چه زودتر از آن دست بردارم.

۳- ضبط کـــردن، نوشتن افکار و مجدد شنیدن و خواندن آنها بی‌معنی بودن آنها را بهتر آشکار می‌کند.

۴- زیر پا گذاشتن وسواس به عنوان مثال با دست و بدنی که آن را تمیز نمی‌داند به نماز بایستند و وظیفه‌اش را انجام دهد.

۵- تنگ کـــردن تایم و جهت جلوگیری از تکرار عمل وسواس

۶- تغییر شرایط آب و هوا و شرایط خانومدگی و ایجاد تنوع در خانومدگی روزمره

۷- ایجاد اشتغال و سرگرمی و خانومدگی در جمع مثل رفتن مسافرت‌های دسته‌جمعی و دوری از بیکاری و تنهایی

۸- انجام مدیتیشن روزانه و کار با انرژی الهی

۹- انجام تنفسی عمیق شکمی یا یوگایی

حداقل ۱۰ بار در روز با هر دم شکم را باد می‌کنیم و در همین وضعیت تا می‌توانیم نفس را نگه می‌داریم و یا بازدم شکم را تو می‌دهیم.

از آنجایی که همه جا پر از انرژی الهی هست با این عمل، انرژی الهی را به درون خود کشیده و انرژی منفی را از خود دور می‌کنیم.

۱۰- قرار گرفتن در معرض هوای باز و طبیعت

۱۱- انجام ورزش حداقل روزی ۱۵- ۲۰ دقیقه

۱۲- جلوگیری از سرگرمی‌های بی‌مورد مثل شآقان اعداد

۱۳- جلوگیری از بروز ترس و خشم افراطی و انجام تکنیک‌های رفع عصبانیت و دور نگه داشتن محیط خانه از درگیری و کشمکش

۱۴- تعلیم صحیح نظافت تا قبل از دو سالگی بدون اعمال فشار به کودک

۱۵- دوری از افکار آرزویی مثل کمال‌طلبی، نخست انجام گرفتن، بهترین انجام گرفتن

۱۶- بخشیدن خود و دیگران، احترام به شخصیت خود، فرخانومدان و همسر و… پذیرش خود و دیگران

۱۷- داشتن وضعیت آرام و شیوه تربیتی متعادل در تربیت فرخانومدان و خودداری از اعمال فشار و تحقیر و درخوهست آنها نامعمول به خصوص در مورد نظم و ترتیب

۱۸- از بین بردن حساسیت‌ها و احساس رنجش‌‌ها در خود و برطرف کـــردن احساس تحقیر و گناه بالا بردن قدرت تحمل خود از طریق مدیتیشن

۱۹- کوچک شآقان نقص خود ودیگران و به یادآوری موفقیت‌های خود

۲۰- حفظ هستقلال و آزادی خود و رعایت حریم دیگران

۲۱- مراقبت از سلامت جسمانی خود در این خصوص نوع تغذیه و سطح میزان هورمون‌های بدن در ایجاد اضطراب و وسواس زیاد تأثیر‌گذار می‌باانجام گرفت.